Navigatie Link overslaanHome » Historie » Najaar 2015

Donderdagmiddag 8 oktober 2015 hielden we onze najaarsbijeenkomst in Cafe Restaurant Partycentrum Stam in Wognum. Met hulp van de ringleiding en onze schrijftolk was de lezing voor iedereen prima te volgen. De voorzitter heet iedereen van harte welkom en staat daarna nog even stil bij het overlijden van ons bestuurslid Marianne Appelman. Nadat we een minuut stilte in acht hebben genomen, wordt het woord gegeven aan dr. It. Jan de Laat, als klinisch fysicus – audioloog verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).

Nadat hij verteld heeft hoe zijn werkweek eruit ziet, vertelt hij over gehoorschade door lawaai en richt zich op wat er gebeurt op oudere leeftijd. Je zou kunnen zeggen als je op oudere leeftijd minder goed hoort, dat een deel te maken heeft met blootstelling aan lawaai van de afgelopen jaren. Er is onderzoek geweest, mensen die zich niet aan lawaai blootstellen, op een eiland waar geen industrie is en geen auto's, dat gehoor van die mensen op oudere leeftijd is beter dan van de mensen in de westerse wereld, waar veel lawaai is. Er zijn ook andere processen, het lichaam gaat achteruit, de bloedsomloop gaat stroperiger. Alles, hangt samen. Op oudere leeftijd ga je minder goed horen, maar deel daarvan is ook de optelsom van al het lawaai wat u gehoord heeft.  Nederland telt bijna 17 miljoen inwoners, waarvan er ongeveer ruim 7 miljoen werken, hiervan worden 900.000 werknemers blootgesteld aan te hard lawaai. Gehoorschade bij jongeren door popmuziek komt voor bij ongeveer 116.000 jongeren tussen de 25 en 30 jaar.

In Nederland, maar ook in Europa, de westerse wereld, staat gehoorverlies op de derde plaats van meest voorkomende ziektes. In Nederland zelfs soms op de eerste plaats. Dat is niet niks.

Het arbeidsverzuim wordt geschat op 2% van het BNP. Dat is heel veel, dat is in de orde zo van 8 miljard per jaar wat er aan arbeidsverzuim verloren gaat door gehoorproblemen.

Er zijn twee aspecten: gehoorschade door lawaai, veroorzaakt door het lawaai op het werk. Maar je kunt je ook voorstellen als iemand van jonge leeftijd af minder goed hoort en die is aan het werk, hoeft het helemaal niet door dat werk te komen. Dan ben je gewoon wat minder goed horend. Je hebt een communicatief beroep, je bent telefoniste, zit achter de kassa, je moet met mensen communiceren. Als het een omgeving is anders dan hier, u bent allemaal stil en kunt mij redelijk volgen, er is geen achtergrond lawaai. Als dat wel is, hoe vaak maak je het niet mee op het station of in de drukke stad, dat je met elkaar loopt te praten, dat je elkaar niet kunt verstaan. Zelfs normaal horenden laten het afweten, omdat het een moeilijke omgeving is om elkaar te verstaan. Ik wil even stilstaan bij de musici, u kunt zich voorstellen als iemand professioneel muziek maakt en hij heeft een hoorprobleem, dat is een extra handicap. Hij heeft zijn gehoor drie dubbel dwars nodig om muziek te maken. Er is onderzoek geweest, dat laat zien dat het aantal gehoorproblemen bij musici best groot is. Vervolgens doet hij een experiment waarbij de mensen die een pieptoon van ongeveer 14 duizend herz kunnen horen hun hand moeten opsteken. Bijna niemand in de zaal kan dit geluid waarnemen. Ik doe dit experiment ook bij studenten, dan zijn die studenten 20, 22 jaar. Als ik een zaal heb van 100 studenten en ik doe dit experiment en ik vraag of ze de vinger opsteken, gelukkig horen de meesten dat. Maar als ik vraag: steek je vinger op als je het niet hoort. Zijn er een paar van die 100 die het niet horen. Dat zijn degenen die zich veel aan discolawaai blootstellen. Dan is het al mis als ze 20 jaar zijn. Dan legt hij de werking van het oor uit en wat er gebeurt als er schade door lawaai ontstaat. We zeggen altijd, dat als die trilhaartjes en haarcellen het niet goed doen, dan zijn we slechthorend en dan kunnen we inderdaad ook niets meer eraan verbeteren. Die gaan plat liggen en er is geen medicatie, dus geen medicijn om dat te verbeteren. Ook geen operatie, u kunt ze er niet uithalen en vervangen. Ze zijn zo klein, een centimeter is dat binnenoor, met 6 duizend cellen. Je kunt hooguit met een hoortoestel dat verbeteren, dat weet u, maar dan blijven die cellen kapot. Als ze allemaal kapot zijn kunt u er een binnenoor implantaat inzetten, een CI, dan gaat het met het gehoor weer beter. Dat is bedoeld voor dove mensen als een hoortoestel niet meer helpt. Pas een jaar of tien gelden is ontdekt dat er zgn. hulpcellen zijn die bij vissen en vogels kunnen doorgroeien tot echte cellen. Het mechanisme, hoe dat zit met die cellen, blijkt dat je dat op één of andere manier genetisch kunt bepalen. Genetische eigenschappen bij vissen en vogels zijn anders dan genetische eigenschappen bij zoogdieren en de mens. Nu we dit weten, kunnen we met stamcellen, genetische therapie, dat misschien beïnvloeden. Daar is veel onderzoek naar gedaan en eigenlijk een jaar of twee, drie geleden is aangetoond dat je bij zoogdieren die genetische eigenschappen kunt veranderen, dat ze kunnen doorgroeien tot de echte cel als ze beschadigd zijn. Wie weet is dat ook voor mensen weggelegd, maar daar moet nog veel onderzoek naar gebeuren de komende jaren om dat goed te gaan beheersen. Momenteel zijn er al weer 50 laboratoria, ook in Leiden, die zich daarmee bezig houden, om te zorgen dat we wellicht over een poosje slechthorendheid, als je ouder wordt, dat het tot het verleden behoort omdat je het binnenoor kunt verbeteren. Het gaat de goede kant op, maar het duurt nog even.

Dan laat hij aan de hand van plaatjes zien wat lawaai met de cellen doet; het begint bij een prima cel en eindigt met een misvormde cel. Dat heeft te maken met beschadiging van die cellen dat door lawaai kan komen, virus of een ziekte, ofwel er zit een fout in het menselijk lichaam: auto immuun stoornis. Of genetisch bepaald. Er zijn dus 6 duizend van die cellen in dat binnenoor die allemaal goed moeten werken als het gehoor het goed doet. Maar drie uur in de disco met 110 Db, dat geeft al een behoorlijke beschadiging. En dat gebeurt echt, ook op die leeftijd al. Op 15, 16 jarige leeftijd als kinderen naar de disco gaan.

Klaas vraagt wat is hiervan de invloed op de jongeren? Dr. De Laat antwoord: ik breng ze aan het schrikken,  hoop dat ze er consequenties uit trekken. Is meestal niet het geval. We hebben bij 500 jongeren tussen 12 en 15 jaar onderzoek gedaan. Ze weten tegenwoordig meer dan vroeger dat het schade kan berokkenen, dat weten ze wel, dat hebben ze ondertussen wel een keer gehoord. Maar ze gaan er niet rekening mee houden. Ze blijven gewoon naar de disco gaan. Het is meer een massa gevoel, het moet snel en hard. Als ze in zo'n gelegenheid zijn, 20.00 uur in de avond zijn ze er nog niet, dan komen ze om 23.00 uur. Je ziet het groepseffect, 00.00 uur zeggen mensen harder, harder. Iedereen wil alsmaar harder. Dat is een onderbuik gevoel. Ze komen niet om te praten, maar om een beetje gek te worden, high. Dat effect verander je haast niet.

Vervolgens laat hij aan de hand van audiogrammen zien hoe het gehoor veranderd in de loop der tijd. Als je en audiogram maakt en je bent 20 en je hoort goed, zit het bovenin. Leeftijd 25, 30 jaar. Ben je 50, ga je de hoge tonen minder goed horen, 60 jaar nog minder. 70, zit het gehoorverlies gemiddeld op 35 db, dat is rijp voor een hoortoestel, gemiddeld genomen. 50% van 70 plussers kan nuttig gebruik maken van een hoortoestel, terwijl z’n10% er één heeft. Wat mis je als je ouder bent? Boven de 60 gaat het gehoor achteruit. Wat mis je dan? Kun je voorstellen als je de spraak uit één rafelt en je kijkt naar allerlei klinkers: a, e, o, uu, klanken die in het laag zitten, die blijf je wel goed horen. Hoge tonen, waar gehoorschade het eerst optreedt, f, s, t, p, k, moet ik ze anders uitspreken. Dat soort medeklinkers ga je als je ouder bent minder goed verstaan. Betekent letterlijk dat je verwisselingen maakt: kat, tak, pak, klinkers kun je goed verstaan, maar k, t, p verwissel je en daardoor ga je verkeerd verstaan. Als je wat ouder wordt, wat gaat er dan mis met het oor? Meestal op oudere leeftijd, je mist de hoge tonen, u kunt spraak wat minder verstaan, u wordt overgevoelig voor harde geluiden. Dat wordt vaak vergeten. Als een audicien een hoortoestel aanpast, maakt hij niet alleen een audiogram van de zachte geluiden, maar ook van de harde als je ouder wordt, die harde geluiden eerder vervelend vindt, dat ze te hard zijn, dan wanneer je wat jonger bent. Moet je rekening mee houden. Dat kan gelukkig. De techniek van hoortoestellen is zo goed dat je daar rekening mee kunt houden.

Frequentieselectiviteit, vroeger toen we een radio hadden, dat noemden we wel een tuner om de frequentie goed af te stellen. Dat verschijnsel, die frequentie goed afstemmen, dat gaat in het binnenoor ook mis als je wat ouder wordt. Cellen moeten elkaar positief beïnvloeden, dan gaat de tunerfunctie mis. Dat je in geroezemoes elkaar minder goed kunt verstaan en dat een hoortoestel beperkt goed helpt, dat dat een rol speelt. Allerlei adviezen, die staan in een handboek. Dat boek is Hoorzorg Ouderen, onze zorg. Er staan heel veel tips in met name voor die ouderen die ook in instellingen zitten waar je met een zaal te maken kunt hebben, waar je met zijn allen bezig bent een avond bij te wonen waarin mensen ook verzorgd worden. Dat je op een goede manier rekening moet houden met slechthorendheid. Praktische tips staan in dit boekje.

Na een korte pauze wordt er gesproken over Tinnitus, de pieptoon. Het spreekuur waar ik twee dagen in de week mee bezig ben is tegenwoordig voor de helft van het aantal mensen gevuld met mensen die last hebben van Tinnitus, het horen van een pieptoon. Tinnitus ontstaat vaak, niet als enige, door blootstelling aan veel lawaai. Een infectie kan een pieptoon veroorzaken, of een ruis of een brom in het oor die niet weg gaat. Je kunt dan niet slapen etc. Er is niet echt een middel om die pieptoon in het oor weg te halen. Mensen zeggen: welk medicijn moet ik gebruiken? Die helpen geen van allen. Tranquilizers kunt u gebruiken, of antidepressiva, die zijn voor wat anders, waardoor die last van de pieptoon ook verminderd. Medicijnen zijn er nog niet. Wat dan? Dan moet u beseffen als u daar iets meer over wilt weten, dat die pieptoon, over het algemeen, veel erger wordt ervaren als men daar verkeerd mee omgaat. Als er een pieptoon komt in de hersenen, dan is het leed veel groter. Waarom klagen jongeren nauwelijks over een pieptoon? Ze maken zich daar niet druk over en vervolgens nog leuk vinden ook, ze vinden het cool. Maar ja, misschien is dat wel de beste houding, dan heb je er geen last van. Het wordt bij die jongeren wel erger, het probleem gaat er niet mee over, maar het is wel voor als je eenmaal een pieptoon hebt, een betere houding door je er niet door teneergeslagen te voelen, want de werking van de hersenen, van de zenuwen als je zo iets hebt, kan de boel verergeren als je dat verkeerd doet. Hersenen en zenuwen zijn heel plastisch, daar kun je verbetering voor aanbrengen: afleiding, ontspanning, vooral positieve houding, door er niet over in te zitten. Makkelijker gezegd dan gedaan. Het is maatwerk, dat moet je met mensen apart bespreken wat mogelijk is. Je moet vooral proberen om af te leiden. Ik heb een leuk experiment om te laten zien hoe afleiding werkt. Ben benieuwd of dat bij u werkt. Heeft niets me de pieptoon te maken, maar wel hoe afleiding werkt. Dan zien we een filmpje, waarin een opdracht te zien is; als je zes mensen ziet rondlopen en die zes mensen spelen elkaar de bal toe, er zijn drie witte en drie zwarte, een wit team, en een zwart. Die spelen elkaar de bal toe. U moet nu tellen hoe vaak de bal door het witte team toegespeeld wordt. Gaan we achteraf zien waarom ik dat filmpje laat zien. Had u dat goed? Wie had er 16? Maar had u daar die gorilla gezien? Wie had de gorilla niet gezien, toen u dat filmpje voor het eerst zag? Die gorilla valt dus niet meer op. Hebt u ook gezien dat er van het zwarte team eentje weg was?? En hebt u ook gezien dat het gordijn van kleur veranderde? (nee) dat was een rood gordijn en dat is een goudkleurig gordijn geworden. Niet gezien? Oké, zo kun je dus laten zien als je op andere dingen let, dat je daardoor als het ware de aandacht van iets waar je niet op hoeft te letten, dat die verloren gaat.

Het onderzoek naar gehoorverlies bij baby’s is een stuk verbeterd ten opzichte van vroeger.

Pas geboren baby’s worden binnen 2 weken op gehoor gecontroleerd. Dat is deze methode, in 5 minuten tijd kun je het gehoor van baby'tjes meteen onderzoeken, weten of het goed is of niet.

Wij onderzoeken wat er precies mis is en in hoeverre is het mis? Dat kunnen we met ons onderzoek goeds bepalen. Die screening gebeurd op het consultatiebureau. U kunt zich voorstellen dat je dit soort dingen, die methodes zoals bij die baby'tjes, dat je die kunt toepassen bij musici. Om heel snel in een paar minuten tijd het gehoor te screenen, daar wordt over nagedacht of we dat op die manier kunnen doen. Het is nog niet ver genoeg ontwikkeld.

Als je zo'n meting doet blijkt dat die meting, die ik net noemde bij de baby'tjes, dat die bij de musici een groter verlies laat zien. Het verlies is groter dan het audiogram aangeeft. Dat is nog in ontwikkeling, want we zijn bang dat die oren bij wijze van spreken meer lijden dan we tot nu toe beseft hadden. Dat onderzoek bij musici heeft drie dingen opgeleverd. Dat audiogram ging nog wel, maar de Tinnitus, de piep en suis in de oren, maar ook overgevoeligheid voor harde geluiden. Hyperacusis, komt bij musici het meest voor. Niet dat ze de dirigent niet goed kunnen verstaan, dat valt wel mee, maar ze hebben last van die pieptonen en overgevoeligheid. wat moeten we eraan doen? U heeft ongetwijfeld familieleden die muziek maken, daar kunt u misschien iets van herkenning in terug vinden. We zijn bezig met een onder zoek, met een vliesje, om te zorgen dat het met die schermen beter gaat. Daar zijn we onderzoek naar aan het doen: welk vliesje moeten we gebruiken voor die schermen? Wie betaalt dit onderzoek? Wie in Nederland heeft blijkbaar wel geld om dit te betalen? Dat is André Rieu. Ik heb een paar keer met hem gesproken. Die wil heel goed zijn voor zijn mensen in zijn orkest, die betaalt het onderzoek. In Bremen, kijken we of we verbetering aan kunnen brengen in dit soort schermen.  Het gaat erom dat de oren minder belasting krijgen door meer ruimte te creëren en de oren niet helemaal precies voor een instrument te zetten, maar hoogte verschil. Alle beetjes helpen, dus dit ook. En natuurlijk gehoorbescherming, die je moet gebruiken, als die goed op maat gemaakt wordt dan is dat beter dan alleen die plugjes die je bij de drogist koopt. Nu het spraakverstaan verbeterd is zeggen mensen: ik wil ook beter muziek waarnemen. Fabrikanten zijn erop aan het inspelen. Ook het CI, wordt gedaan door drie fabrikanten wereldwijd, die zijn er ook mee bezig. In Leiden zijn we bezig dat ze kunnen testen. Om een test te bedenken dat je heel goed objectief kunt vaststellen of muziekperceptie met een hoortoestel beter is dan met een ander hoortoestel. Muzikaliteit, 70 onderdeeltjes kun je daarvan testen. Muziekperceptie kun je daardoor goed onderzoeken. Daar zijn we mee bezig.

Hoe is dat bij jongeren, die zich aan muzieklawaai blootstellen? Wat is dat voor lawaai? Disco. Alle jongeren, gaan ze 180 uur per jaar naar de disco. Dit zijn normale getallen, uit een normale vragenlijst. 180 uur per jaar naar de disco. Er zijn veel jongeren die het niet doen, maar er zijn jongeren die het nog meer... Geen wonder dat het mis gaat.

We hebben zelf ooit bedacht: hoe kunnen we de jongeren bereiken? Vooral via de nationale hoorstichting, die is alsmaar bezig ook via media, school en onderwijs programma’s om jongeren te bereiken. Niet zo zeer waarschuwen, een waarschuwende vinger werkt niet. Je moet ze mee laten beleven en aanbieden. Een ipod, mobiele telefoon, allemaal hebben ze een mobiel. Ik moet er ook aan geloven. Heb ik dit ding. Hebben ze ook weer een verbinding naar de oren toe. Dan, in die oren muziek, dat is meestal nog muziek. Dat kan tot 110, 115 Db in de oren zijn. Zo hard, daar gaan die oren in de loop van de tijd van achteruit. Als jongeren geïnteresseerd zijn hoe het zit met die muziek, dat ze kunnen kijken: beschadigen ze hun oren zelf? Daar is een test voor om te zien of het wel of niet goed of fout gaat.

Nadat de. De Laat verteld heeft over het BAHA, laat hij het verschil horen tussen een normaal spraakverstaan en het spraakverstaan met een CI. Helaas is dan het verstaan erg slecht, als er dan training geweest is, dan bedoel ik, dit is een maand of 2, 3 na de operatie. Dan bereik je uiteindelijk 80% spraakverstaan. Dat is heel goed. Beter dan iemand met een slecht gehoor een hoortoestel krijgt, want die haalt de 80% niet meer. Als dat niet gehaald wordt, kan men met een implantaat beter functioneren.

Nou, eigenlijk vind ik dit ook wel een mooi punt om mijn verhaal mee af te sluiten.

Dank u wel voor uw aandacht.

Nadat dr. De Laat nog heel veel vragen heeft beantwoord wordt de middag door onze voorzitter afgesloten en bedankt hij dr. de Laat en onze schrijftolk Cathy hartelijk voor hun bijdrage aan deze middag. Natuurlijk ontbreekt ook nu een bloemetje en een flesje wijn niet.