Navigatie Link overslaanHome » Info » Algemene informatie gehoor

Algemene informatie gehoor

Wát zeg je...?!?

Hoe kunnen harde geluiden je oor beschadigen?
Door te harde geluiden beschadigen de trilhaartjes in het slakkenhuis, in je binnenoor. Het ziet eruit alsof de trilhaartjes plat waaien. Het lijkt een beetje op een grasveld, waar je overheen loopt. Alleen grassprietjes komen na een tijdje weer overeind, maar trilhaartjes niet. Die blijven kapot.

Gezonde, beschadigde en ernstig beschadigde trilhaartjes

Gezonde, beschadigde en ernstig beschadigde trilhaartjes

Het is weekend en je ziet in je favoriete club die leuke jongen of dat leuke meisje staan. Je gaat erop af en probeert zo goed mogelijk een praatje aan te knopen, maar helaas: hoe hard je ook “brult”, je komt maar niet boven de dreunende bassen van de DJ uit... Als deze situatie je bekend voorkomt, zou ik zeker even doorlezen!

Al dat kabaal is namelijk niet alleen nadelig voor je liefdesleven, maar ook nog eens behoorlijk slopend voor je oren! Je oren zijn namelijk hele gevoelige instrument die letterlijk “...een speld kunnen horen vallen” (slechts 10 dB). Het nadeel van zulke gevoelige instrumenten is dat ze ook sneller “kapot gaan” als je er niet zorgvuldig mee omspringt: vanaf 90 dB beginnen ze al aardig gevaar te lopen; en dan te bedenken dat in de gemiddelde discotheek het geluid al gauw met een volume van 120 dB uit de speakers knalt!

Decibel"Geluid" is eigenlijk niets meer dan trillende lucht. Die trillende lucht veroorzaakt drukverschillen op je trommelvliezen, die daardoor mee gaan trillen en dit wordt door de rest van je oor geregistreerd als geluid. Geluidssterkte is het logaritmische verschil tussen de luchtdruk (px) dat een bepaald geluid op op je trommelvliezen uitoefent en de minimale luchtdruk (p<SUB0< sub>) die je oren nog als "geluid" waar kunnen nemen (en dat dan maal 20). Met andere woorden:geluidssterkte (in dB) = 20 x log (px/p0)"Logaritmisch" betekent dat bij elke stap van 20 dB, de druk op je oren maar liefst 10 keer hoger wordt! Zoals we in de afbeelding hiernaast kunnen zien is het ruisen van de bomen nog net geen 20 dB. Een normaal gesprek daarentegen wordt al gauw gevoerd op 60 dB, maar de luchtdruk die daarbij op je oren wordt uitgeoefend is dan intussen al 1000 keer zo hoog. Bij de pijngrens van 120 dB is diezelfde geluidsdruk inmiddels al een miljoen keer zo hoog!

Als muziek in je oren...
Maar hoe zetten je oren die luchttrillingen nu om in geluid? Dat gebeurt eigenlijk in drie stappen (zie de afbeelding hieronder):

1. Het deel van je oor dat je kan zien (je 'buitenoor') vangt met behulp van je oorschelp de geluidstrillingen op en leidt deze via de uitwendige gehoorgang naar je trommelvlies.
2. In je 'middenoor' brengt het trommelvlies drie 'gehoorbeentjes' ("hamer", "stijgbeugel" en "aambeeld") in beweging, die op hun beurt de geluidstrillingen versterkt doorgeven aan je 'binnenoor'.
3. In het 'binnenoor' tenslotte worden deze trillingen door haarcellen omgezet in elektrische signalen die door je hersenen 'vertaald' worden als het geluid van een naderende auto, iemands stem, of die ene bekende top 40 hit.

Piep in je oor
Zoals je hierboven al kon lezen wordt bij elke 20 dB de druk op je oren maar liefst 10 keer zo hoog. Bij 120 dB is die druk al zo hoog (maar liefst een miljoen keer!) dat de haarcellen die het geluid omzetten in elektrische signalen voorgoed beschadigd kunnen raken. Hierbij krijgen de haarcellen die aan het begin van je binnenoor zitten vanzelfsprekend de zwaarste klappen en aangezien deze haarcellen voornamelijk de hoge tonen registreren, zul je hier dus bij een gehoorbeschadiging het eerst last van krijgen. Misschien heb je het weleens gemerkt: die vage, maar constante piep in je oren na een avondje stappen is een duidelijk teken dat juist die haarcellen het behoorlijk zwaar te verduren hebben gehad de nacht ervoor!

Helaas is het meestal al te laat als je merkt dat je oren het niet zo goed meer doen als eigenlijk zou moeten. Gelukkig kun je op www.oorcheck.nl zelf even checken of met jouw oren alles nog in orde is en wat je zelf kunt doen tegen gehoorbeschadiging; Want uitgerekend gehoorbeschadiging is eigenlijk veel beter te voorkomen dan te genezen!

. hoe werkt 't gehoor?
· hoe ontstaan gehoorbeschadigingen?
· wat voor soort gehoorbeschadigingen zijn er?
· hoe kun je gehoorbeschadigingen voorkomen?

Doe geluidsmetingen (met een decibelmeter) op school, op straat, in de disco en nog een aantal andere (alledaagse) plekken en probeer hiermee potentiële 'gehoorbedreigende' situaties aan het licht te brengen, en hoe deze verbeterd kunnen worden.

Gehoorschade door geluid

SAMENVATTING
Teveel blootstelling aan lawaai kan gehoorproblemen veroorzaken. In de wet geluidhinder zijn bepalingen opgenomen die de werkgever verplichten gehoorbeschermende maatregelen te nemen als de werknemers langdurig in teveel lawaai moeten werken. Onderzoek van TNO laat zien dat er elk jaar opnieuw zo’n 22.000 jongeren bijkomen die gehoorschade oplopen ten gevolge van o.a. discomuziek. Bij 75% van alle professionele musici komen gehoorproblemen voor. Het lijkt erop dat de geluidsniveaus de afgelopen decennia langzamerhand gestegen zijn en daarmee ook de omvang van de problematiek, zelfs leidend tot arbeidsongeschiktheid.

Teveel blootstelling aan lawaai kan gehoorproblemen veroorzaken. In de wet geluidhinder zijn bepalingen opgenomen die de werkgever verplichten gehoorbeschermende maatregelen te nemen als de werknemers langdurig in teveel lawaai moeten werken. Onderzoek van TNO laat zien dat er elk jaar opnieuw zo’n 22.000 jongeren bijkomen die gehoorschade oplopen ten gevolge van o.a. discomuziek. Bij 75% van alle professionele musici komen gehoorproblemen voor. De gehoorklachten die door lawaai veroorzaakt worden kunnen o.a. zijn: gehoorverlies, tinnitus (oorsuizen), hyperacusis (hinder van te harde geluiden), diplacusis (waarneming van verschillende toonhoogtes links/rechts) en distortie (vervorming in de perceptie van geluiden, bijv. muziek). Het lijkt erop dat de geluidsniveaus de afgelopen decennia langzamerhand gestegen zijn en daarmee ook de omvang van de problematiek, zelfs leidend tot arbeidsongeschiktheid.

In Nederland worden deze gehoorklachten bij musici geleidelijk onderkend. In november 2002 is een convenant gesloten tussen overheid, werkgevers (orkestdirecties), werknemers (musici) over de aanpak ervan bij symfonie orkesten. Hierin zal plaats zijn voor voorlichting (reeds op jonge leeftijd, bijvoorbeeld op conservatoria), preventie, protectie (niet alleen gehoorbeschermingsmiddelen) en revalidatie (indien mogelijk).

In dit verhaal wordt vooral gesproken over gehoorproblemen bij musici, hoe uiten die problemen zich, wat is de oorzaak van de problemen, wat is er mis met de gehoorfunctie, wat kun je eraan doen (voorlichting, screening, preventie, protectie, revalidatie), etc. Maar wat hier genoteerd is t.a.v. musici, gaat bijna volledig op voor iedereen die aan teveel lawaai blootgesteld wordt. Ook dan resulteert dat in gehoorschade en gehoorproblemen, die funest zijn als je bijv. een communicatief beroep hebt waarbij een perfecte gehoorfunctie onontbeerlijk is.

Overzicht van gehoorproblemen bij musici
Recent heeft de Zweedse onderzoeker Kähäri in een tweetal artikelen de gehoorproblematiek van musici in kaart gebracht, zowel bij klassieke muziek musici, als bij jazz- en rock musici. In dat onderzoek komt naar voren dat 74% van alle musici klachten heeft over het gehoor. Die klachten zijn gehoorverlies (zoals opgetekend in het audiogram), tinnitus (oorsuizen), hyperacusis (overgevoeligheid voor geluid), distortie (vervorming van het waargenomen geluid) en diplacusis (verschillende toonhoogte waarneming links en rechts van één geluidsbron). In tabel 1 zijn enkele resultaten uit haar onderzoek samengevat.

Uit de resultaten die in tabel 1 zijn weergegeven valt op te maken dat er meestal sprake is van een combinatie van klachten over het gehoor. Het is vaak niet één probleem, maar meer problemen tegelijk. Het is zeker niet alleen gehoorverlies, maar ook vaak tinnitus en hyperacusis.

Tabel 1: resultaten uit het onderzoek van de Zweedse onderzoeker Kähäri (gehoorproblemen bij musici).

In figuur 1 zijn als voorbeeld drie audiogammen weergegeven die passen bij respectievelijk een normaal gehoor, een door lawaai aangetast gehoor en ouderdomsslechthorendheid. Bij lawaaislechthorendheid gaat het vaak maar om een niet al te groot gehoorverlies, maar vaak wel in een beperkt frequentiegebied, waardoor de selectiviteit waarmee het oor toonhoogtes en tijdsintervallen waar kan nemen, kan onderscheiden en kan differentiëren aangetast kan zijn. Dit is met name funest voor musici.

In figuur 2 is het oor schematisch weergegeven, met daarnaast twee foto's van normale en van beschadigde buitenste haarcellen in het binnenoor.

Figuur 2: Links is schematisch het oor weergegeven: de oorschelp, het oorkanaal, het middenoor en het binnenoor, daaronder een doorsnede door het binnenoor. Op de bovenste foto rechts zijn normale buitenste haarcellen in de cochlea te zien, op de foto daaronder haarcellen die door lawaai aangetast zijn.

In figuur 3 is schematisch een doorsnede door het belangrijkste deel van de cochlea weergegeven, het orgaan van Corti, met daarin de twee rijen buitenste en binnenste haarcellen, die zorgen voor de overdracht van mechanische energie afkomstig van de binnenkomende geluidstrillingen naar electrische energie op de gehoorzenuw door middel van een chemische potentiaalverandering in de cel.

Figuur 3: schematische doorsnede door de cochlea: het orgaan van corti met binnenste en buitenste haarcellen.

In figuur 4 is schematisch het gehoorveld weergegeven, horizontaal de frequentie, vertikaal het geluidsdrukniveau, met daarin de uiterste gevoeligheidscurve (gehoordrempel in stilte) van het normale menselijk gehoororgaan, het spraakgebied, het muziekgebied, de pijndrempel en de lijn die de grens aangeeft waarboven geluid c.q. lawaai schadelijk is voor het gehoor.

Figuur 4: gehoordrempel, pijndrempel, spraakgebied, muziekgebied en beschadigingslimiet als functie van frequentie en geluidsdrukniveau.

In figuur 5 zijn voorbeelden weergegeven van geluidsbronnen, waaronder lawaaimakers zoals muziekgroepen, met daarbij vermeld de gemiddeld geproduceerde geluidsniveaus.

Figuur 5: voorbeelden van geluidsbronnen met daarbij vermeld de gemiddeld geproduceerde geluidsniveaus.

Een groot aantal onderzoekers heeft de afgelopen decennia gegevens gepubliceerd over de limiet van de blootstellingsduur aan geluid c.q. lawaai en het geluidsdrukniveau van dat lawaai waarboven gehoorschade optreedt. De wet lawaaihinder maakt hier gebruik van: de werkgever moet gehoorbescherming aan de werknemer aanbieden als het lawaainiveau op de arbeidsplaats gedurende een 8-urige werkdag meer dan 80 dB(A) bedraagt. Als de blootstellingsduur halveert mag het lawaainiveau 3 dB meer bedragen, dus bij 4 uur 83 dB(A) en bij 2 uur 86 dB(A). Dat geldt voor frequente (bijna dagelijkse) lawaaiblootstelling. Schematisch is dat weergegeven in figuur 6.

Figuur 6: limiet van de blootstellingsduur aan geluid en het geluidsdrukniveau waarboven gehoorschade optreedt.

In bovengeschetste relatie tussen blootstellingsduur, geluidsdrukniveau en gehoorschade komt niet tot uiting dat de invloed van kortdurende pieken in de geluidsproductie extra groot is. Die pieken zijn schadelijker dan op grond van de theorie verwacht kan worden.

Figuur 7: twee voorbeelden van gehoorbescherming: geluidsscherm (rechts) en gedifferentiëerde zithoogte (links; de geluidsreductie bedraagt in zo'n geval ongeveer 6 dB).

In de praktijk zijn er verschillende mogelijkheden om gehoorbescherming toe te passen. Enkele voorbeelden zijn: grotere afstand van geluidsbron tot luisterend oor (bijvoorbeeld meer ruimte in een orkestopstelling), grotere afstand tot reflecterende wanden, meer afstand houden tot luidsprekerboxen, geluidisolerende schermen plaatsen, zie bijvoorbeeld figuur 7 (rechts), zithoogtes differentiëren in de orkestopstelling, zie figuur 7 (links) en persoonlijke gehoorbescherming, zoals op maat gemaakte oorstukjes, zie figuur 8 (links), die voor musici het beste een vlakke dempingskarakteristiek kunnen hebben om ervoor te zorgen dat het muziekgeluid niet vervormd wordt, zie figuur 8 (rechts). Maar musici dragen die oorstukjes niet graag, omdat ze hinderlijk zijn bij mond- c.q. kaakbewegingen, een dof gevoel geven in het oor en de waarneming van de muziek negatief beïnvloeden.

Figuur 8: persoonlijke gehoorbescherming d.m.v. otoplastieken met filters (links, Irenum) en dempingskarakteristieken van verschillende oorstukjes (zie inzet).

De gehoorproblemen van musici verbonden aan de professionele symfonieorkesten in Nederland zijn onderwerp van een convenant inzake schadelijk geluid dat in november 2002 gesloten is door de minister van SZW (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), de werknemers c.q. musici (NTB = Nederlandse Toonkunstenaarsbond; FNV/KIEM = Kunsten, Informatie En Media, sector Podiumkunsten) en de werkgevers c.q. symfonieorkestdirecties (CNO = Contactorgaan van Nederlandse Orkesten). Dit convenant houdt in dat er in een periode van drie jaar een plan van aanpak gerealiseerd moet worden, waarin aan de orde komen:

a) informatievoorziening (website), preventie en screening van gehoorschade;

b) gehoorprotectie (persoonlijke gehoorbescherming, schermen, absorptie, etc.);

c) gehoorrevalidatie (persoonlijk).

Om een idee te krijgen of je een zogenaamde lawaaidip opgelopen hebt tengevolge van blootstelling aan teveel lawaai is speciaal voor jongeren (maar ook voor anderen) een gehoorscreeningstest ontwikkeld die via internet af te nemen is. De test meet het "verlies" van spraakverstaan in ruis, gerelateerd aan het gehoorverlies (in de hoge tonen) door lawaai. Als de uitslag onvoldoende is wordt geadviseerd bij de audicien een nauwkeurig audiogram op te laten tekenen. Deze test is vooral ontwikkeld uit een oogpunt van 'awareness': jongeren attent maken op de vernuftige functies van hun gehoororgaan en het belang van het goede functioneren van hun gehoor met nog een heel leven van communiceren voor de boeg.

Literatuur:
Chorus AMJ, e.a. (1995). Slechthorendheid in Nederland. TNO/PG rapport 95.076. ISBN 9067434035.

Kähäri KR, Axelsson A, Hellstrom PA, Zachau G, 2001, "Hearing assessment of classical orchestral musicians", Scand.Audiol. 30(1), 13-23.

Kähäri K, Zachau G, Eklöf M, Sandsjö L, Möller C, 2003, "Assessment of hearing and hearing disorders in rock/jazz musicians", Int.J.Audiol. 42(5), 279-288.

Nedelands Centrum Beroepsziekten (2002). Signaleringsrapport Beroepsziekten 2003.

Zie ook:
Slechthorenden horen vaag (Kennislinkartikel uit Natuurwetenschap &Techniek)
Hoorapparaten en gehoorstoornissen (Kennislinkartikel uit Natuurwetenschap & Techniek)
Horen met de oren naar voren (Kennislinkartikel uit Cicero)
Beter horen (Kennislinkartikel van Bram Vermeer)
Oor maakt mysterieuze geluiden (Kennislinkartikel uit Bionieuws)